Na današnji dan
5. septembar / rujan (5. 9) jest 248. dan godine po gregorijanskom kalendaru (249. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 117 dana.
1600.Prije 426 g., 1 m. i 19 d.
-
Poveljom engleske kraljice Elizabete osnovana je „Istočnoindijska kompanija“ koja je dobila monopol na trgovinu sa Istokom, čime je počela britanska trgovačka, a potom i kolonijalna ekspanzija na indijskom potkontinentu.
1774.Prije 252 g., 1 m. i 19 d.
-
U Philadelphiji je počeo prvi kontinentalni kongres sjevernoameričkih kolonija Velike Britanije na kojem su izaslanici učvrstili odbijanje londonskoga carinskog zakona i pozvali na nastavak bojkota britanske robe. Takvi će odnosi dovesti 1775. godine do početka američkog rata za neovisnost.
1800.Prije 226 g., 1 m. i 19 d.
-
Britanci pod komandom admirala Nelsona preuzeli su od Francuza Maltu. Pariskim mirom 1814. Britanija je i zvanično dobila Maltu koja je postala važna britanska baza na putu prema Indiji.
1864.Prije 162 g., 1 m. i 19 d.
-
Flote Velike Britanije, Francuske i Holandije napale su Japance u tesnacu Šimonoseki, za odmazdu zbog odluke Japana da zatvori svoje luke i istera strance.
1866.Prije 160 g., 1 m. i 19 d.
-
Na otvorenju (blagoslovu) nove berlinske sinagoge sudjelovao je pruski premijer Otto von Bismarck. Građevina je podignuta prema uzoru na maursku arhitekturu i mogla je primiti 3000 vjernika, a predstavljala je izraz židovske samosvijesti u tzv. doba utemeljenja Njemačke.
1905.Prije 121 g., 1 m. i 19 d.
-
Mirom u Portsmutu (Nju Hempšir), uz posredovanje američkog predsednika Teodora Ruzvelta završen je Rusko-japanski rat. Rusija je predala Japanu Port Artur i priznala japanske interese u Koreji.
1939.Prije 87 g., 1 m. i 19 d.
-
Drugi svjetski rat: SAD su proglasile neutralnost u Drugom svetskom ratu, ali su kasnije zakonima „Cash and Carry“ (Plati pa nosi) i „Leand-Lesa Act“, (Zakon o zajmu i najmu) pomagali oružjem savezničke snage. Amerikanci su ušli u rat 7. decembra 1941. kada su japanske trupe napale američku pomorsku bazu Perl Harbur.
1960.Prije 66 g., 1 m. i 19 d.
-
Predsednik Konga (Zaira) Žozef Kasavubu smenio je vođu nacionalno-oslobodilačkog pokreta i prvog kongoanskog premijera Patrisa Lumumbu.
1972.Prije 54 g., 1 m. i 19 d.
-
Upad palestinskih terorista iz organizacije Crni septembar u olimpijsko selo, tijekom održavanja Olimpijskih igara u Münchenu, ubojstvo dvojice izraelskih sportaša i početak krvave talačke krize.
1977.Prije 49 g., 1 m. i 19 d.
-
Zapadnonemački teroristi su oteli predsednika Federacije zapadnonemačke industrije Hansa Martina Šlejera, čije je telo pronađeno 19. oktobra 1977. u Francuskoj.
1980.Prije 46 g., 1 m. i 19 d.
-
U Švicarskoj je pušten u promet najduži tunel na svijetu, 16,3 kilometara dugačak put kroz alpski masiv St. Gotthard. Tom betonskom cijevi putovanje sa sjevera Švicarske prema jugu skraćeno je oko dva sata.
1990.Prije 36 g., 1 m. i 19 d.
-
Premijeri Severne i Južne Koreje susreli su se u Seulu, na prvim zvaničnim razgovorima na visokom nivou između dveju zemalja podeljenih posle Korejskog rata 1953.
1995.Prije 31 g., 1 m. i 19 d.
-
Francuska je izvela prvu u seriji atomskih proba na pacifičkom ostrvu Mururoa, što je izazvalo osudu širom sveta i masovne proteste, posebno u Australiji i na Tahitiju.
2001.Prije 25 g., 1 m. i 19 d.
-
Državni tužilac Perua podigao je optužnicu protiv bivšeg predsednika Alberta Fudžimorija zbog umešanosti u dva masakra koje su izvršili paramilitarni odredi ranih devedesetih.
2008.Prije 18 g., 1 m. i 19 d.
-
Tomislav Nikolić podneo ostavku na dužnost zamenika predsednika Srpske radikalne stranke i šefa poslaničke grupe SRS u Skupštini Srbije, nakon što je Predsednički kolegijum stranke odlučio da SRS glasa protiv Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju sa Evropskom unijom.
1847.Prije 179 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođena Marija Jambrišak, hrvatska prosvjetna djelatnica i književnica.
1888.Prije 138 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Sarvepalli Radhakrishnan, indijski filozof, političar i državnik.
1902.Prije 124 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Daril F. Zanuk, američki filmski producent, scenarista, reditelj i glumac.
1946.Prije 80 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Fredi Merkuri (engl. Freddie Mercury), rođen kao Farok Bulsara (engl. Farrokh Bulsara), britanski pjevač (Queen).
1948.Prije 78 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Efraim Zurof je izraelski istoričar američkog porekla, koji igra važnu ulogu u otkrivanju nacista.
1951.Prije 75 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Majkl Kiton (engl. Michael Keaton), punim imenom Majkl Džon Daglas (engl. Michael John Douglas), američki glumac.
1969.Prije 57 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Leonardo Nasimento de Araužo (port. Leonardo Nascimento de Araújo), brazilski fudbalski reprezentativac i trener.
1969.Prije 57 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Predrag „Pepi” Smiljković, srpski pozorišni, televizijski i filmski glumac.
1973.Prije 53 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođena Rouz Makgauan (engl. Rose McGowan), američka tv i filmska glumica.
1979.Prije 47 g., 1 m. i 19 d.
-
Rođen Žilijen Lizeru (franc. Julien Lizeroux), francuski alpski skijaš.
1857.Prije 169 g., 1 m. i 19 d.
-
Umro Ogist Kont (franc. Auguste Comte), francuski matematičar, filozof i mislilac, koji je prvi smislio riječ sociologija.
1876.Prije 150 g., 1 m. i 19 d.
-
Poginuo Major Mihailo Ilić, srpski vojskovođa, ratnik, vojni pisac, naučnik i prevodilac, u borbama na Javoru kod Ivanjice u Prvom srpsko-turskom ratu.
1902.Prije 124 g., 1 m. i 19 d.
-
Umro Rudolf Ludvig Karl Virhov (njem. Rudolf Ludwig Karl Virchow), njemački fiziolog, patolog, biolog i političar.
1991.Prije 35 g., 1 m. i 19 d.
-
Ubio se Željko Sabol, hrvatski književnik, slikar, tekstopisac i autor šansona, likovni kritičar, leksikograf i istoričar umjetnosti.
1997.Prije 29 g., 1 m. i 19 d.
-
Umrla misionarka Majka Tereza, koja je u Kalkuti 1950. osnovala družbu „Sestre misionarke ljubavi“. Oko 2000 redovnica raznih nacionalnosti posvetile su se siromašnim, bolesnim i umirućim ljudim (posebno gubavcima) u Indiji i na svim kontinetima. Dobitnik je Nobelove nagrade za mir 1979.
